Meslek Hastalıkları
Hastalığınızın meslek hastalığı sayılmadığına dair bir karar aldıysanız, meslekte kazanma gücü kaybı oranınızı düşük buluyorsanız ya da hakkınızda böyle bir iddiayla karşılaşan bir işveren iseniz, dosyanın tıbbi yönden nasıl değerlendirildiği.
Meslek hastalığı nedir?
Sigortalının çalıştığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici ya da sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlidir.
Tanım 5510 sayılı Kanun’un 14. maddesinde yer alır; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu da aynı tanımı benimser.
Ani ve dış bir etkenle, bir defada gerçekleşir. Mesleki nitelikte olmayan olayları da kapsayabilir.
İşin yürütüm şartları nedeniyle zamana yayılan bir maruziyetin sonucudur. Tamamen yürütülen işle ilgilidir.
Bir hastalığın meslek hastalığı sayılması için gereken şartlar
- Listede yer alma. Hastalığın, Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği ekindeki meslek hastalıkları listesinde bulunması gerekir. Listedeki hastalıkların işle ilgisi karineye dayanır.
- Maruziyet süresi. Hastalığın ortaya çıkması için gereken asgari maruziyet süresinin dolmuş olması aranır. Bu süre her hastalık için ayrı belirlenmiştir.
- Yükümlülük süresi. Kişi işten ayrıldıktan sonra hastalığın ortaya çıkması için öngörülen azami sürenin aşılmamış olması gerekir.
- Kurum Sağlık Kurulu tespiti. Bu şartların bir arada bulunduğunun Kurum Sağlık Kurulu tarafından belirlenmesi gerekir.
En sık karşılaşılan ret gerekçesi: yükümlülük süresi
Meslek hastalığı başvurularının önemli bir kısmı, hastalığın işten ayrıldıktan uzun süre sonra ortaya çıkmış olması nedeniyle reddedilir. Özellikle kanserler, akciğer hastalıkları ve bazı nörolojik tablolar, maruziyetten yıllar sonra belirti verir.
Ancak bu, sürecin kapandığı anlamına gelmez. Meslek hastalığına yol açan etkenin işyerinde yapılan inceleme sonunda tespit edildiği hâllerde, listedeki yükümlülük süresi aşılmış olsa dahi, Kurumun veya ilgilinin başvurusu üzerine Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu’nun onayı ile hastalık meslek hastalığı sayılabilir.
Bu noktada belirleyici olan, işyerindeki maruziyetin belgelenebilmesidir. Dosyaya sunulacak maruziyet geçmişi, ortam ölçümleri, malzeme güvenlik bilgi formları ve periyodik muayene kayıtları, sonucu doğrudan etkiler.
Listede olmayan hastalıklar
Listede yer almayan bir hastalık için işle ilgi karine kabul edilmez; illiyet bağının ayrıca ispatlanması gerekir. Bu, dosyanın en teknik kısmıdır ve maruziyetin niteliği, süresi, yoğunluğu ile hastalığın bilinen nedenleri arasındaki ilişkinin bilimsel literatür ışığında tartışılmasını gerektirir.
Nedensellik değerlendirmesinin nasıl yapıldığı hakkında ayrıntılı bilgi için: adli tıpta illiyet bağı.
Yüksek Sağlık Kurulu kararı kesin mi?
Yüksek Sağlık Kurulu kararı Kurumu bağlar; ancak sigortalı ve işveren yönünden yargısal denetim yolu açık kalır.
Uygulamada en sık yapılan hata, bir kurul raporunu tek başına nihai cevap saymaktır. Oysa karar mahkemeyi bağlamaz. Dosya yargıya taşındığında, kurul raporunun dayandığı tıbbi değerlendirme ayrıca tartışılabilir ve mahkeme bilirkişi incelemesi yaptırabilir.
Bu aşamada bağımsız bir bilimsel mütalaa, itirazın “rapora katılmıyoruz” düzeyinden çıkıp somut tıbbi gerekçelere dayanmasını sağlar.
Raporlarda sık gördüğüm eksiklikler
- Maruziyet geçmişinin hiç araştırılmaması; yalnızca son işyerinin dikkate alınması
- Farklı işyerlerindeki kümülatif maruziyetin toplanmaması
- Ortam ölçümü, malzeme güvenlik bilgi formu gibi maruziyet belgelerinin dosyaya getirtilmemesi
- Periyodik muayene kayıtlarının ve seri akciğer grafiklerinin incelenmemesi
- Kişisel etkenlerin (sigara kullanımı gibi) mesleki maruziyetin tamamen yerine geçirilmesi; katkı payının tartışılmaması
- Yükümlülük süresi aşıldığında, işyeri incelemesi yolunun hiç değerlendirilmemesi
- Meslekte kazanma gücü kaybı oranının gerekçesiz belirlenmesi
Neden adli tıp ve halk sağlığı birlikte?
Meslek hastalığı dosyaları, iki alanın kesiştiği yerde durur. Hastalığın tıbbi olarak ortaya konması adli tıbbın, mesleki maruziyetin niteliğinin ve düzeyinin değerlendirilmesi ise halk sağlığının konusudur. Maruziyet-hastalık ilişkisinin epidemiyolojik veriler ışığında tartışılması, bu tür dosyalarda çoğu zaman belirleyici olmaktadır.
Her iki uzmanlık dalında da eğitim almış olmam, bu dosyaları tek bir çerçevede değerlendirmeme imkân vermektedir.
Sık sorulan sorular
Meslek hastalığı ile iş kazası arasındaki fark nedir?
İş kazası ani bir olayla, bir defada gerçekleşir. Meslek hastalığı ise işin yürütüm şartları nedeniyle zamana yayılan bir maruziyetin sonucudur.
İşten ayrıldıktan sonra ortaya çıkan hastalık meslek hastalığı sayılır mı?
Her hastalık için belirlenmiş yükümlülük süresi içinde ortaya çıkmışsa sayılır. Bu süre aşılmışsa da, işyerinde etkenin tespit edilmesi hâlinde Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu onayıyla meslek hastalığı sayılabilir.
Hastalığım listede yoksa ne olur?
Listede yer almayan hastalıklarda işle ilgi karine kabul edilmez; illiyet bağının ayrıca ispatlanması gerekir. Bu, maruziyet verileri ve bilimsel literatürle desteklenen ayrıntılı bir değerlendirme gerektirir.
Kurum Sağlık Kurulu kararına nasıl itiraz edilir?
Kurum sağlık kurullarınca verilen çalışma gücü ve meslekte kazanma gücü kaybı tespit kararlarına itiraz mercii Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu’dur. Bu aşamadan sonra da yargı yolu açıktır.
Maluliyet oranım düşük belirlendi. Değerlendirilebilir mi?
Değerlendirilebilir. Oranın hangi bulgulara ve hangi ölçütlere dayanılarak belirlendiği incelenir; gerekçesiz veya eksik bulguya dayanan oranlar bilimsel mütalaayla tartışmaya açılabilir.
Sigara içiyorum. İddiam geçersiz mi olur?
Hayır. Kişisel etkenlerin varlığı mesleki maruziyeti ortadan kaldırmaz; bu durumda katkı paylarının ayrı ayrı tartışılması gerekir. Kişisel etkenin tek neden gibi ele alınması, raporlarda sık karşılaştığım bir eksikliktir.
Hangi belgeler gerekir?
Tüm işyerlerini kapsayan çalışma geçmişi, işe giriş ve periyodik muayene kayıtları, varsa ortam ölçüm raporları, hastane kayıtları ve tetkik sonuçları, kurul raporları ve dava belgeleri.
Başvuruyu kendim yapabilir miyim?
Yapabilirsiniz. Ancak dosyanızda bir avukatınızın bulunmasını tavsiye ederim; mütalaanın süresi içinde ve usulüne uygun sunulması ancak bir vekilin yürüteceği işlemle mümkün olmaktadır.
Meslek hastalığı dosyanızda bağımsız bir değerlendirme mi arıyorsunuz?
Dosyanızın incelenmesi için siz ya da vekiliniz iletişime geçebilirsiniz.
Bilimsel Mütalaa Talep EdinKaynaklar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m.14.
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu.
- Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği ve eki Meslek Hastalıkları Listesi.
