Adli Tıpta Nedensellik

İlliyet bağı nedir?

İlliyet bağı (nedensellik bağı), bir fiil ile ortaya çıkan sonuç arasındaki sebep-sonuç ilişkisidir. Adli tıp değerlendirmesinde sorulan soru şudur: ortaya çıkan zarar, iddia edilen fiilin veya ihmalin sonucu mudur?

Bir kimseye sorumluluk yüklenebilmesi için, fiilin varlığı ve zararın varlığı tek başına yetmez; ikisi arasında bağ kurulması gerekir. Bu bağ kurulamıyorsa, fiil hatalı olsa dahi ortaya çıkan sonuçtan sorumluluk doğmayabilir.

İlliyet bağı, hem tıbbi uygulama hatası davalarında hem yaralama ve ölüm dosyalarında, hem de iş kazası ve trafik kazası uyuşmazlıklarında belirleyici olan konudur. Anlaşılması zor, ancak sonucu doğrudan değiştiren bir kavramdır.

İlliyet bağı nasıl değerlendirilir?

Değerlendirmede birbirini izleyen sorular sorulur:

  1. Fiil olmasaydı sonuç yine ortaya çıkar mıydı? Sonuç fiil olmasa da gerçekleşecekti ise, bağ kurulamaz.
  2. Sonuç kaçınılmaz mıydı? Kişinin mevcut hastalığı ya da yapısal durumu nedeniyle sonuç zaten büyük olasılıkla gerçekleşecekse, fiilin katkısı sınırlı kalır.
  3. Doğru davranılsaydı sonuç değişir miydi? Bu, ihmal iddialarında en kritik sorudur. Eksik bırakılan işlem yapılsaydı sonucun değişeceği gösterilemiyorsa, ihmal ile zarar arasında bağ kurulamaz.
  4. Araya giren başka bir neden var mı? Nedensellik zincirini kesen bağımsız bir etken bulunması hâlinde sorumluluk değişir.
  5. Birden fazla neden varsa katkı payları nedir? Sonuca birden fazla etken katkıda bulunmuş olabilir; bu durumda katkı oranlarının tartışılması gerekir.

Raporlarda en sık gördüğüm hata

Zaman sırasının nedensellik yerine geçirilmesi. Bir işlemin ardından zarar ortaya çıkmışsa, bu tek başına işlemin zarara yol açtığını göstermez. Buna rağmen pek çok raporda, olayların ardışıklığı doğrudan nedensellik gibi ele alınmaktadır.

İkinci sık hata, kişinin olay öncesindeki sağlık durumunun hiç tartışılmamasıdır. Mevcut ağır bir hastalık, ortaya çıkan sonucun ne ölçüde kaçınılmaz olduğunu belirler; bu değerlendirilmeden kurulan nedensellik bağı eksik kalır.

Örnek olgu

Bir kişi göğüs ve sırt bölgesindeki ağrı yakınmasıyla bir devlet hastanesi acil servisine başvurur, reçetesi düzenlenerek evine gönderilir. Kısa süre sonra hayatını kaybeder. Yakınları, başvuru sırasındaki yakınmanın kayda geçirilenden farklı olduğunu ileri sürerek hekimden şikâyetçi olur. Otopside ölüm nedeninin kalp kaynaklı olduğu belirlenir.

Hekim, hastanın bildirdiği yakınmanın kayıttaki gibi olduğunu beyan eder; ancak hastane kayıtlarının yetersizliği nedeniyle bu husus açıklığa kavuşturulamaz. Yapılan incelemelerde, hastaya EKG çekilmemiş olması gerekçe gösterilerek tıbbi uygulama hatası bulunduğu yönünde görüş bildirilir. Dosya hekim aleyhine gelişir.

Tarafımızca hazırlanan bilimsel mütalaada, otopsi bulguları ayrıntılı biçimde tartışılmıştır. Kişinin daha önce birden çok kez miyokard enfarktüsü geçirdiği ve kalbindeki yapısal bulguların ileri düzeyde olduğu belirlenmiştir. Bu tabloda, gerekli tetkikler yapılmış olsaydı dahi sonucun değişmesinin beklenemeyeceği; dolayısıyla ölüm ile hekimin tıbbi uygulaması arasında nedensellik bağı kurulamayacağı sonucuna varılmıştır. Ayrıca kamu hastanelerinde evrak kayıt sistemine ilişkin mevzuat mahkemeye açıklanmıştır.

Mahkeme mütalaayı esas alarak hekim lehine karar vermiştir.

Bu olgu, kayıt eksikliğinin tek başına uygulama hatası karinesi olarak kullanılmasının neden yanlış olduğunu göstermektedir. Kayıt eksikliği ayrı bir sorundur; ölümle arasındaki bağ ise ayrıca ve tıbbi bulgular üzerinden kurulmak zorundadır.

Nedensellik değerlendirmesi hangi dosyalarda gündeme gelir?

  • Tıbbi uygulama hatası (malpraktis) davaları — zararın uygulamadan mı hastalığın seyrinden mi kaynaklandığı
  • Yaralama ve ölüm dosyaları — travma ile sonuç arasındaki bağ, mevcut hastalığın katkısı
  • İş kazası ve meslek hastalığı dosyaları — maruziyet ile hastalık arasındaki bağ ve katkı payı
  • Trafik kazası dosyaları — kalıcı hasarın kazaya mı önceki duruma mı bağlı olduğu

Sık sorulan sorular

İlliyet bağı ne demek?

Bir fiil ile ortaya çıkan sonuç arasındaki sebep-sonuç ilişkisidir. Nedensellik bağı da denir. Sorumluluğun doğması için bu bağın kurulması gerekir.

İlliyet bağı kurulamazsa ne olur?

Fiil hatalı olsa dahi, ortaya çıkan sonuçtan sorumluluk doğmayabilir. Örneğin bir kayıt eksikliği idari yönden sorumluluk gerektirse de, ölümle arasında bağ kurulamıyorsa ölümden sorumluluk doğurmaz.

Bir işlemden sonra zarar oluştuysa illiyet bağı var mıdır?

Zaman sırası tek başına nedensellik göstermez. Sonucun, kişinin mevcut durumu ve hastalığın doğal seyri dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Kaçınılmazlık ne anlama gelir?

Kişinin mevcut hastalığı veya durumu nedeniyle sonucun büyük olasılıkla zaten gerçekleşecek olmasıdır. Kaçınılmaz bir sonuçta, fiilin katkısı sınırlı kalır veya hiç bulunmaz.

Bilirkişi raporunda illiyet bağı yeterince tartışılmamışsa ne yapılabilir?

Bağımsız bir adli tıp uzmanının hazırladığı bilimsel mütalaa ile bu eksiklik somut biçimde ortaya konabilir. Nedensellik bağının kurulmaması, raporlarda en sık karşılaşılan eksikliklerden biridir.

Dosyanızda nedensellik bağı tartışılıyor mu?

Mevcut raporun bu yönden değerlendirilmesi için siz ya da vekiliniz iletişime geçebilirsiniz.

Bilimsel Mütalaa Talep Edin

Bu sayfadaki olgu, kişi, kurum ve zaman bilgileri çıkarılarak yalnızca yöntemi göstermek amacıyla genelleştirilmiş biçimde aktarılmıştır.