Hekim Hakları
Hekimlerin ve sağlık çalışanlarının hakları, bu hakların yasal sınırları ve hakkınızda başlatılmış bir şikâyet, soruşturma ya da dava varsa izlenebilecek yol.
Sağlık çalışanlarının yükümlülükleri, haklarına oranla daha ağırdır. Bu, mesleğin doğrudan insan hayatıyla ilgili olmasından kaynaklanır. Aşağıdaki hakların her birinin sınırı vardır ve bu sınırları bilmemek ceza sorumluluğu doğurabilir.
Hekimin başlıca hakları
En çok yanlış anlaşılan hak: hastayı reddetme ve tedaviyi bırakma
Bu iki hak gerçekten vardır, ancak mutlak değildir. Sınırları Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi’nde açıkça çizilmiştir.
Hastayı reddetme hakkının sınırı
Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi m.18 — Tabip ve diş tabibi, acil yardım, resmî veya insani vazifenin ifası hâlleri hariç olmak üzere, mesleki veya şahsi sebeplerle hastaya bakmayı reddedebilir.
Yani ret hakkı, acil yardım gerektiren hâllerde kullanılamaz. Hastanın sempatik bulunmaması, uyumsuz davranması ya da hekimin yoğun olması bu istisnayı ortadan kaldırmaz.
Tedaviyi yarıda bırakma hakkının sınırı
Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi m.19 — Tabip ve diş tabibi mesleki veya şahsi sebeplerle, tedaviyi bitirmeden hastasını bırakabilir. Ancak, bu gibi hâllerde, diğer bir meslektaşın tedavi veya müdahalesine imkân verecek zamanı evvelden hesaplayarak hastayı vaktinde haberdar etmesi şarttır. Hastanın bırakılması hâlinde hayatının tehlikeye düşmesi veya sıhhatinin zarara uğraması muhtemel ise, diğer bir meslektaş temin edilmedikçe, hastayı terk edemez.
Bu hakkın kullanılabilmesi için üç koşul birlikte aranır: hastanın önceden ve zamanında bilgilendirilmesi, yerine geçecek meslektaşın devreye girebileceği sürenin hesaplanması ve hayati tehlike söz konusuysa o meslektaşın fiilen temin edilmesi. Ayrıca hekim, tedaviyi devralan meslektaşına hasta hakkındaki bilgileri aktarmakla yükümlüdür.
Türk Ceza Kanunu, yaşı, hastalığı veya yaralanması dolayısıyla ya da başka bir nedenle kendini idare edemeyecek durumdaki kimseye hâl ve koşulların elverdiği ölçüde yardım etmemeyi veya durumu ilgili makamlara bildirmemeyi ayrı bir suç olarak düzenlemektedir (TCK m.98). Acil bir hastayı reddetmek, yalnızca disiplin sorumluluğu değil ceza sorumluluğu da doğurabilir.
Kamuda çalışan hekimler için durum farklıdır
Ret hakkı, kamu görevlisi hekimler bakımından çok daha dardır. Kamu sağlık kuruluşunda görev yapan hekimin, kurumun hizmet yükümlülüğü kapsamındaki bir hastayı bireysel tercihle reddetmesi mümkün değildir. Öğretide bir hastanenin bütün olarak hastayı reddedemeyeceği de kabul edilmektedir.
Sağlık çalışanına yönelik şiddet
Sağlık çalışanına yönelik şiddet, uygulamada en sık karşılaşılan hak ihlallerinden biridir ve mevzuatta özel olarak düzenlenmiştir. Şiddete uğrayan sağlık çalışanı, bulunduğu kurumda Beyaz Kod (113) bildirimi yapabilir; bu bildirim hem güvenlik tedbirlerini hem hukuki desteği harekete geçirir.
Olay sonrası yapılması gerekenler bakımından iki nokta önemlidir: olayın kurumsal kayda geçirilmesi ve varsa yaralanmanın usulüne uygun bir adli muayene raporuyla belgelenmesi. Eksik düzenlenmiş bir rapor, sonraki yargılamada fiilin hafif nitelendirilmesine yol açabilir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için: darp raporuna itiraz.
Hakkınızda şikâyet, soruşturma veya dava varsa
Bir hekimin karşılaştığı en zor durum, iyi niyetle yaptığı bir uygulamanın sonradan hata olarak nitelendirilmesidir. Komplikasyon ile malpraktis arasındaki ayrım tıbbi bir değerlendirme gerektirir ve bu ayrım her zaman doğru yapılmamaktadır.
Bilirkişi raporlarında sık karşılaştığım sorunlar şunlardır:
- Komplikasyonun, öngörülebilir bir risk olduğu hâlde uygulama hatası olarak nitelendirilmesi
- Değerlendirmenin, olay tarihinde geçerli olan tıbbi standartlar yerine bugünün bilgisiyle yapılması
- Hekimin çalıştığı kurumun olanakları ve uzmanlık alanının dikkate alınmaması
- Kayıt eksikliğinin, doğrudan uygulama hatası karinesi gibi kullanılması
- Zarar ile uygulama arasındaki nedensellik bağının yeterince tartışılmaması
Bu tür durumlarda, mevcut raporun bilimsel yeterliliğini değerlendiren bağımsız bir bilimsel mütalaa hazırlanabilir. İnceleme sonucunda mevcut raporun yerinde olduğu görülürse, bu da aynı açıklıkla yazılır; mütalaanın değeri bağımsız hazırlanmış olmasından gelir.
Sık sorulan sorular
Hekim hastayı reddedebilir mi?
Mesleki veya şahsi sebeplerle reddedebilir; ancak acil yardım gerektiren hâller ile resmî veya insani vazifenin ifası hâlleri bunun dışındadır. Kamuda çalışan hekimler bakımından bu hak çok daha dardır.
Tedaviyi yarıda bırakabilir miyim?
Hastayı önceden ve zamanında bilgilendirmek, yerinize geçecek meslektaşın devreye girebileceği süreyi hesaplamak koşuluyla mümkündür. Hastanın bırakılması hâlinde hayatının tehlikeye düşmesi muhtemelse, başka bir meslektaş temin edilmeden hasta terk edilemez.
Komplikasyon ile malpraktis arasındaki fark nedir?
Komplikasyon, tıbbi standartlara uygun bir uygulamada ortaya çıkabilecek öngörülebilir istenmeyen sonuçtur. Malpraktis ise standartlara uyulmamasından kaynaklanan zarardır. Ayrım, olay tarihindeki tıbbi standartlar ve dosyadaki kayıtlar üzerinden yapılır.
Hakkımdaki bilirkişi raporuna itiraz edebilir miyim?
Edebilirsiniz. Eksik inceleme, hatalı tıbbi değerlendirme veya nedensellik bağının yeterince tartışılmaması gibi durumlarda bağımsız bir adli tıp uzmanının hazırladığı bilimsel mütalaa ile itiraz mümkündür.
Dava açılmadan önce değerlendirme yaptırabilir miyim?
Yaptırabilirsiniz. Soruşturma aşamasında yapılan bir ön değerlendirme, savunmanın hangi tıbbi zemine dayanacağını erkenden ortaya koyar.
Başvuruyu kendim yapabilir miyim?
Yapabilirsiniz. Ancak dosyanızda bir avukatınızın bulunmasını tavsiye ederim; mütalaanın süresi içinde ve usulüne uygun sunulması ancak bir vekilin yürüteceği işlemle mümkün olmaktadır.
Hakkınızda bir malpraktis iddiası mı var?
Dosyanızın bağımsız değerlendirilmesi için siz ya da vekiliniz iletişime geçebilirsiniz.
Bilimsel Mütalaa Talep EdinKaynaklar
- Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi (1960), özellikle m.18 ve m.19.
- Türk Ceza Kanunu m.98 — Yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi.
- Hasta Hakları Yönetmeliği.
- Türk Tabipleri Birliği Hekimlik Meslek Etiği Kuralları.
