Yaşlıda vekaletname, miras, evlilik

Bir aile büyüğünüzün yaptığı işlemin geçerliliği mi tartışılıyor? Vekaletname, satış, bağış, vasiyetname veya evlilik söz konusu olabilir. Belirleyici soru şudur: kişi o işlemi, o tarihte, anlam ve sonuçlarıyla kavrayabilecek durumda mıydı?

Kişi hayatta olmasa dahi bu soru, işlem tarihine ait hastane, ilaç ve görüntüleme kayıtları üzerinden geriye dönük olarak değerlendirilebilir. Değerlendirme, işlemin geçerli olduğunu savunan taraf için de yapılır.

Dosyanızı değerlendirmemi isteyin
Yaşlı birinin verdiği vekaletname veya tapu devri iptal edilebilir mi?

İşlem tarihinde kişinin ayırt etme gücünün bulunmadığı ileri sürülerek işlemin geçersizliği mahkemede tartışılabilir; karar mahkemenindir. Tıbbi yönü, işlem tarihindeki kayıtlar üzerinden değerlendirilir.

  1. İşlem tarihini ve belgesini belirleyin. Vekaletname, tapu, bağış veya vasiyetname tarihi değerlendirmenin merkezidir.
  2. O döneme ait tıbbi kayıtları toplayın. Hastane, poliklinik, reçete, görüntüleme ve bakım kayıtları.
  3. Ön değerlendirme yapılır. Dosyanın mütalaaya elverişli olup olmadığı size bildirilir. Mütalaa avukatınız aracılığıyla mahkemeye sunulur.

Ücretlendirme ve süreç →

65 yaş üstü vekalet için sağlık raporu zorunlu mu?

Hayır, rutin zorunluluk kaldırılmıştır.

Adalet Bakanlığı, noter başvurularında yaşa dayalı rutin sağlık raporu zorunluluğunu kaldırmıştır. Rapor yalnızca kişinin yaşlılık, hastalık veya dış görünüşü itibarıyla ehliyetinden ciddi şüphe duyulması ya da bu yönde ihbar veya şikâyet bulunması hâlinde istenebilir.

Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), 65 yaş üstü kişilerden yalnızca yaşları nedeniyle rapor istenmesini yaş temelli ayrımcılık yasağının ihlali saymış; somut şüphesi olmadan rapor isteyen noter hakkında idari para cezasına hükmetmiştir.

Tapu işlemlerinde de Tapu Sicili Tüzüğü uyarınca yetkili, ancak kişinin davranışları nedeniyle şüpheye düşerse rapor isteyebilir.

İşlemden önce rapor almak istiyorsanız: Yaşlıda İşleme Esas Sağlık Raporu →

Bu durum neden sonradan uyuşmazlık yaratıyor?

Rutin rapor zorunluluğunun kaldırılması kişilerin onurunu koruması bakımından yerindedir. Ancak bugün düzenlenen pek çok vekaletname, satış veya bağış işleminde işlem anına ait hiçbir ehliyet kaydı bulunmamaktadır.

Rapor alınmış olsa dahi sorun bitmez. Uygulamada bu muayenelerin eksik yapıldığını sıkça görmekteyim. Nöropsikiyatrik testler uygulanmadan ve sonuçları belgelenmeden düzenlenmiş bir rapor, sonradan tartışmaya açıktır.

En sık gördüğüm tablo: ileri yaştaki kişi çocuklarından birine vekaletname verir; taşınmazlar devredilir, hesaplar boşaltılır. Durum çoğu zaman ancak vefattan sonra, miras paylaşımında ortaya çıkar.

Hukuki ehliyet (fiil ehliyeti) ve ayırt etme gücü nedir?

Türk Medeni Kanunu’na göre fiil ehliyetinin üç unsuru vardır: ayırt etme gücüne sahip olmak, ergin olmak ve kısıtlı olmamak. İleri yaştaki uyuşmazlıklarda tartışılan unsur hemen her zaman ayırt etme gücüdür.

Ayırt etme gücü, kişinin eyleminin anlam ve sonuçlarını kavrayabilmesi ve buna göre davranabilmesidir. Kişinin bir seçimle karşı karşıya olduğunun farkında olması, seçenekleri yarar ve zararlarıyla anlaması ve işlemle ilgili bilgiye sahip olması aranır.

Ehliyet, işlemden işleme değişir

Değeri düşük bir taşınmazı satmak için yeterli olan ayırt etme gücü, karmaşık bir ticari işletmenin devri için yeterli olmayabilir. Bu nedenle soru “kişi ehliyetli miydi” değil, “bu kişi bu işlem için ehliyetli miydi”dir.

Vefat etmiş kişinin işlem tarihindeki ehliyeti nasıl değerlendirilir?

Kişi hayatta değilse değerlendirme işlem tarihine yakın döneme ait belgeler üzerinden yapılır:

  • Hastane kayıtları, poliklinik ve acil servis notları
  • Nöroloji ve psikiyatri bulguları, bilişsel test sonuçları
  • Beyin görüntüleme incelemeleri ve raporları
  • Reçete ve ilaç kayıtları; özellikle bilişsel işlevleri etkileyebilecek ilaçlar
  • Yatış, bakım evi veya evde bakım kayıtları, sağlık kurulu raporları
  • İşlemin kendi içindeki tutarlılığı ve o dönemdeki diğer hukuki işlemler
  • Tanık beyanlarının tıbbi bulgularla uyumu

Değerlendirmenin sınırları

Geriye dönük değerlendirme, doğrudan muayeneye dayanandan daha az kesindir. Kayıtlar yetersizse ulaşılabilecek sonuç da sınırlı olur ve mütalaada bu açıkça belirtilir. Bulgular ehliyetin bulunduğunu gösteriyorsa bu da aynı açıklıkla yazılır.

Demans veya Alzheimer hastası vekalet verebilir mi?

Tanı tek başına belirleyici değildir.

Tanının varlığı değil, işlem tarihindeki evresi ve kişinin bilişsel durumu belirleyicidir. Erken evre demansta kişi pek çok işlem bakımından ayırt etme gücünü koruyor olabilir; ileri evrede ise tanı konulmamış olsa dahi ayırt etme gücü bulunmayabilir.

Vasiyetname ehliyetsizlik nedeniyle iptal edilebilir mi?

Aynı değerlendirme vasiyetname ve ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi işlemler için de geçerlidir. Vasiyetnamenin iptali istemlerinde en sık ileri sürülen sebep, mirasbırakanın düzenleme sırasında tasarruf ehliyetinin bulunmadığı iddiasıdır.

Videolar: Yaşlıda miras bırakma · Yaşlıların para ve mallarının korunması: 1. bölüm, 2. bölüm, 3. bölüm

Sık sorulan sorular

Yıllar önce verilmiş bir vekaletname sorgulanabilir mi?

Sorgulanabilir. Sonucun kesinliği kayıtların niteliğine bağlıdır.

İşlem sırasında alınmış bir sağlık raporu var. Tartışma biter mi?

Bitmez. Nöropsikiyatrik testler uygulanmadan düzenlenmiş bir rapor bilimsel mütalaayla tartışılabilir.

Bu raporu hangi hekim düzenleyebilir?

Uygulamada nöroloji, psikiyatri veya sağlık kurulu düzenler. Mahkemeye taşınmış durumlarda bağımsız bir adli tıp uzmanının değerlendirmesi ayrı bir belge niteliği taşır.

Yatalak bir hastadan vekaletname alınabilir mi?

Bedensel hareket kısıtlılığı ile ayırt etme gücü farklı şeylerdir; belirleyici olan bilişsel durumdur.

Aleyhime ehliyetsizlik iddiası var. İnceleme yapılır mı?

Yapılır. Değerlendirme talebin kimden geldiğine göre değil, bulgulara göre yapılır.

Ne kadar sürer?

Dosyanın kapsamına göre genellikle bir ila üç hafta.

Kendim başvurabilir miyim?

Yapabilirsiniz; ancak mütalaanın süresinde ve usulüne uygun sunulması için dosyanızda bir avukat bulunmasını tavsiye ederim.

İstanbul dışındaki dosyalar?

Belgeler e-posta veya kargo ile iletilebilir; muayene gerekirse İstanbul’da randevu planlanır.

Kaynaklar
  • Türk Medeni Kanunu, fiil ehliyetine ilişkin hükümler (4721 sayılı Kanun).
  • Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu kararı — noter işlemlerinde yaşa dayalı rutin sağlık raporu talebinin ayrımcılık oluşturduğuna ilişkin.
  • Karbeyaz K, ve ark. “Yaşlılık Nedeniyle Düzenlenen Fiili ve Hukuki Ehliyet Raporları; Eskişehir Deneyimi.” Adli Tıp Dergisi 2013; 27(1): 10-16.
  • Toprak S, Aytaç HM, Erbaş R, Şahin ME, Öztürk A, Yorulmaz AC. “Yaş Büyüklüğü Hallerinde Hukuki İşlem Ehliyetinin Değerlendirmesinde ‘İşleme Esas Sağlık Raporu’ Düzenlenmesi Gerekliliği.” Adli Bilimler Dergisi 2024; 23(2): 7-16.
Dosyanızı değerlendirmemi isteyin